تحلیل جامع گیاه شناسی و واریتههای دراسینا (Dracaena): از بامبو تا خون سیاوشان
جنس دراسینا (Dracaena) متعلق به خانواده مارچوبگان (Asparagaceae) است. نام این گیاه از واژه یونانی Drakaina به معنای "اژدهای ماده" گرفته شده است که اشاره به صمغ قرمز رنگی دارد که در برخی گونههای تنه دار (مانند دراسینا دراکو) پس از خراشیدگی تنه ترشح میشود (خون اژدها). این گیاهان بومی مناطق گرمسیری آفریقا و جنوب آسیا هستند و در لیست ناسا (NASA) به عنوان یکی از بهترین تصفیهکنندگان هوای محیط (حذف فرمالدهید، زایلن و تولوئن) قرار دارند.
۱. دراسینا مارگیناتا (Dracaena marginata) - پرچمی یا اژدهای ماداگاسکار
رایجترین و پرفروشترین نوع دراسینا در بازار ایران که ظاهری شبیه به نخل دارد.
- مرفولوژی: دارای ساقههای باریک، خاکستری و مارپیچی است که در راس آنها دستهای از برگهای باریک، کشیده و خنجری شکل قرار دارد.
- واریتههای رنگی:
- مدل پایه: برگهای سبز با حاشیه قرمز نازک.
- Tricolor (سه رنگ): دارای نوارهای زرد، سبز و قرمز.
- Colorama: رنگ قرمز در این واریته غالب است و گیاه از دور صورتی/قرمز به نظر میرسد.
- ویژگی خاص: بسیار مقاوم به سایه و کمآبی است، اما در نور کم، نوارهای رنگی (به ویژه قرمز) محو میشوند.
۲. دراسینا فراگرنس (Dracaena fragrans) - دراسینا بلالی
این گونه به دلیل برگهای پهن و ساقههای ضخیم و چوبی (Cane) که شبیه ساقه ذرت است، به "گیاه ذرت" (Corn Plant) معروف است.
- واریتههای مشهور:
- Massangeana: معروفترین رقم؛ برگهای پهن سبز با یک نوار پهن زرد لیمویی در مرکز برگ.
- Janet Craig: دارای برگهای کاملاً سبز تیره، براق و کمی موجدار. یکی از مقاومترین گیاهان جهان به نور کم.
- Lemon Lime: برگهایی با حاشیه سبز تیره و مرکز سبز روشن و نوارهای سفید/زرد در میانه (بسیار روشن و خیرهکننده).
- گلدهی: در صورت بلوغ و شرایط نوری ایده آل، خوشههای گل سفید بسیار معطری تولید میکند (نام fragrans به همین عطر اشاره دارد).
۳. دراسینا رفلکسا (Dracaena reflexa) - آواز هند (Song of India)
این گونه ساختاری بوتهایتر دارد و ساقههای آن نسبت به مارگیناتا و فراگرنس انعطافپذیرتر و پرپیچ و خمتر هستند.
- مرفولوژی: برگها کوتاهتر، متراکمتر و به صورت چرخشی دور ساقه قرار گرفتهاند.
- تفاوت واریتهها:
- Song of India: برگهای سبز با حاشیههای پهن زرد کرمی (بسیار محبوب).
- Song of Jamaica: برگهای سبز تیره با نوارهای سبز روشن در مرکز (کمتر رایج).
- نیاز رطوبتی: برخلاف مارگیناتا، این گونه به رطوبت محیطی بالاتری برای حفظ شادابی برگها نیاز دارد.
۴. دراسینا ساندریانا (Dracaena sanderiana) - بامبوی خوششانس
اصلاح یک باور غلط: گیاهی که به نام "لاکی بامبو" در آب نگهداری میشود، اصلاً بامبو (از خانواده گندمیان) نیست؛ بلکه گونهای از دراسینا است.
- ویژگیها: ساقههای بندبند و سبز روشن با برگهای کوچک نیزهای. این گیاه توانایی خارقالعادهای برای زیستن در آب خالص دارد، اما در خاک نیز رشد بهتری خواهد داشت.
- فرمدهی: ساقههای آن در جوانی نرم هستند و تولیدکنندگان با نوردهی جهتدار، آنها را به اشکال فنری یا بافته شده درمیآورند.
۵. دراسینا سورکولوسا (Dracaena surculosa) - دراسینا گلد داست
ظاهر این گیاه با تمام تصورات شما از دراسینا متفاوت است و بیشتر شبیه به شمشاد یا فیکوسهای کوچک است.
- ظاهر: برگهای بیضی شکل، پهن و چرمی که روی آنها خالهای زرد یا سفید پاشیده شده است (شبیه گرد طلا). ساقهها باریک و نیمانند هستند و به صورت تودهای از خاک بیرون میآیند.
۶. تحول علمی بزرگ: سانسوریا اکنون دراسینا است!
بر اساس آزمایشات ژنتیکی فیلوژنتیک مولکولی در اواخر دهه ۲۰۱۰، گیاه سانسوریا (Sansevieria) یا همان زبان مادرشوهر، به طور رسمی به جنس دراسینا منتقل شد. بنابراین نام علمی سانسوریا تریفاسکیاتا اکنون Dracaena trifasciata است. این گیاهان در واقع "دراسیناهای ریزومدار و گوشتی" هستند که برای خشکی شدید تکامل یافتهاند.
نکات حیاتی نگهداری و عارضه یابی (Troubleshooting)
- حساسیت شدید به املاح (Fluoride Toxicity): مهمترین مشکل فیزیولوژیک دراسیناها، سوختگی و قهوهای شدن نوک برگها است. این گیاهان به فلوراید و کلر موجود در آب لولهکشی به شدت حساس هستند.
راه حل: حتماً از آب جوشیده سرد شده، آب تصفیه شده یا آب مقطر استفاده کنید و اجازه دهید خاک بین دو آبیاری خشک شود. - سمیت برای حیوانات خانگی: برگهای دراسینا حاوی ترکیبات ساپونین (Saponins) هستند. جویدن برگها توسط گربه یا سگ میتواند باعث استفراغ، ریزش بزاق، گشاد شدن مردمک چشم و بیحالی شود. اگرچه معمولاً کشنده نیست، اما باید دور از دسترس حیوانات باشد.
- ریزش برگهای پایینی: در گونههایی مانند مارگیناتا و فراگرنس، زرد شدن و ریزش تدریجی پایینترین برگها طبیعی است (روند تنه سازی). اما اگر ریزش برگها از قسمتهای جوان یا میانی باشد، نشانه آبیاری بیش از حد یا شوک سرمایی است.
- آفات: کنههای تار عنکبوتی (در هوای خشک) و شپشکهای آردالود (لای درز برگها) مهمترین دشمنان این گیاه هستند.